De onafhankelijke voorzitter

Veel voordelen, maar ook nadelen. Waarom zou je zo iemand inzetten? In de ouderen- en gehandicaptenzorg in 2015 door de IGZ een pilot gestart, waarbij het verplicht werd een externe, onafhankelijke voorzitter aan te stellen bij een gebeurtenis, waarbij iemand is overleden en waarbij de kwaliteit van zorg in het geding is. Deze pilot is geëvalueerd door het IBMG (Erasmus Instituut). Op grond van deze evaluatie heeft de IGZ besloten de verplichting voort te zetten. Dit is te lezen in dit bericht van de IGZ.  Ze geeft daarbij de instellingen de overweging om ook bij andere complexe en ingrijpende gebeurtenissen deze werkwijze te hanteren. Er kan ook een poule van instellingen gevormd worden, waarbij medewerkers van andere instellingen bij elkaar als voorzitter functioneren. Daarbij moet wel een “frisse blik” bewaard blijven.

Wat levert zo’n onafhankelijk voorzitter nu op in de praktijk?
Toezien op de opzet en het verloop van het onderzoek
Vanuit de ervaring met dergelijke onderzoeken zit hier ook een lerend element in. Je merkt ook dat bij herhaalde onderzoeken binnen een zelfde instelling het vermogen om snel op een goede manier het onderzoek op te zetten daarover een goed rapport te schrijven toeneemt. Uit de evaluatie blijkt ook dat de kwaliteit van de onderzoeken toeneemt. Dan verandert de rol van de voorzitter ook: meer begeleidend en steunend bij de moeilijke onderdelen van het onderzoek.

Bijdragen aan de analyse en het concluderen
Als alle informatie verzameld is dient op grond daarvan  een analyse gemaakt te worden. De meeste onderzoekscommissies hebben het daar het moeilijkst mee: wat zijn nu de echte hoofd- en suboorzaken. Vanuit de eigen instelling bestaat de neiging te nuanceren en begrip te hebben voor het handelen en de omstandigheden. Daar zit vaak de “frisse blik” die nodig blijft. Dat kan ook een nadeel van een poule zijn; de mensen daarvan komen uit het eigen domein. De voorzitter moet dan soms knopen doorhakken en na afweging van alles richting geven aan de besluitvorming.

Tegendruk
Gelukkig komt het niet vaak voor: managers en bestuurders die dingen wel of niet in het rapport willen hebben. En soms zijn toch de onafhankelijk leden van een commissie niet los van belangen. Een onafhankelijk voorzitter kan dus ook de onafhankelijkheid van de onderzoekscommissie waarborgen.

Geloofwaardigheid
Een onafhankelijke voorzitter kan bijdragen aan het vertrouwen van familie en nabestaanden dat het onderzoek gedegen en voldoende onafhankelijk wordt uitgevoerd. En het wordt niet gezegd, maar dat geldt vast ook voor de IGZ zelf.

Kosten
Dat kan als een nadeel gevoeld worden. De inzet van eigen personeel kost al tijd/ geld; daarbovenop kost zo’n persoon van buiten dan extra.

Alleen in de ouderen- en gehandicaptenzorg is nu de verplichting voor een onafhankelijke voorzitter, omdat de wijze van onderzoeken bij andere sectoren op een hoger niveau zou staan. Die indruk delen wij. Echter, we hebben ook ervaren dat ook daar soms een onafhankelijke voorzitter meerwaarde kan hebben.

Dit artikel werd opgesteld door de heer Dick Kaasjager, arts en calamiteitenonderzoeker bij Triaspect.